Σεμινάρια – Εργαστήρια

Από το 2000, η Πειραματική Σκηνή Καλαμάτας δημιούργησε ομάδα κουκλοθέατρου ενηλίκων και άρχισε να διοργανώνει παραστάσεις με κούκλες. Παράλληλα η εικαστική ομάδα του συλλόγου άρχισε να οργανώνει  τα πρώτα εργαστήρια κατασκευής θεατρικής κούκλας, για να ενσαρκώσουν τους ήρωες των πρώτων παραστάσεων. Στη συνέχεια μέλη της ομάδας (χειροτέχνες) εκπαιδεύτηκαν σε ανάλογα σεμινάρια και ηγήθηκαν της προσπάθειας εκμάθησης και άλλων φίλων στην κατασκευή και εμψύχωση θεατρικής κούκλας.

Οι ομάδες αυτές ήταν ανοιχτές σε όλους και τις πλαισίωσαν πολλοί ενδιαφερόμενοι, κυρίως εκπαιδευτικοί, άνεργοι και συνταξιούχοι. Εκτός από τη θεατρική κούκλα προστέθηκαν κι άλλα ενδιαφέροντα προς εκμάθηση, όπως σεμινάρια θεατρικής αγωγής για ενήλικες και ποικίλες εικαστικές τεχνικές χειροτεχνίας (πάνινες κούκλες και παιχνίδια, τεχνική pacthwork, papier mâché, découpage, κατασκευές με μέταλλο, ξύλο, γυαλί, χαρτί, ύφασμα).

Όλες αυτές  οι δημιουργικές και εκπαιδευτικές δράσεις προσέφεραν ένα ισχυρό κίνητρο σε όλους αυτούς (στην πλειοψηφία γυναίκες) να εκπαιδεύονται σε δημιουργικές τεχνικές κατασκευής χειροτεχνημάτων άγνωστες σε αυτούς, να γεμίζουν εποικοδομητικά τον χρόνο τους, αλλά και να συμμετέχουν σε κοινωνικές δημιουργικές συνευρέσεις. Σημαντικό όφελος από τα εργαστήρια αυτά για πολλούς από τους συμμετέχοντες είναι η αποκτηθείσα γνώση, μέσω της μεταλαμπάδευσης της δημιουργικής εμπειρίας από παλιά μέλη του συλλόγου μας στα νέα μέλη, ως προς την επίλυση έστω και εν μέρει, οικονομικών και επαγγελματικών προβλημάτων.

Μπορούμε να στοιχειοθετήσουμε τα εργαστήρια σε χρόνο διοργάνωσής τους, πριν το 2017 που ξεκίνησε το Φεστιβάλ Κουκλοθέατρου και μετά. Κατά τη διάρκεια των Φεστιβάλ τα περισσότερα εργαστήρια είχαν εκπαιδευτές επαγγελματίες κουκλοποιούς και κουκλοπαίκτες. 

Ξεκινάμε την καταγραφή των πιο σημαντικών σεμιναρίων –εργαστηρίων που πραγματοποιήθηκαν για παιδιά ή και ενήλικες. Διευκρινίζουμε ότι τα σεμινάρια έχουν πιο πολύ θεωρητικό χαρακτήρα, ενώ τα εργαστήρια εμπεριέχουν και τον τομέα της κατασκευής και κατ’ επέκταση μεγαλύτερη διάρκεια. 

---

2004 – 2016

Τα δύο πρώτα μαζικά εργαστήρια που πραγματοποιήθηκαν απευθύνονταν σε παιδιά που συνοδεύονται από γονείς. Πραγματοποιήθηκαν 24-26 Σεπτεμβρίου 2004 στην Καλαμάτα στα πλαίσια του τριήμερου θεατρικού Φεστιβάλ με τίτλο «Θεατροπερπατήματα στους δρόμους της πόλης» που διοργάνωσε η Πειραματική Σκηνή Καλαμάτας σε συνεργασία με τη ομάδα θεάτρου δρόμου ΠΑΝΤΟΥΜ.

Το ένα είχε θέμα την «κατασκευή χειροποίητων μουσικών οργάνων» και μουσικού δρώμενου με τα παιδιά στο πάρκο των Σιδηροδρόμων, και το δεύτερο εργαστήρι πραγματοποιήθηκε στην περιοχή «Πανελλήνιον» του λιμανιού,  είχε εικαστικό χαρακτήρα και φιλοτεχνήθηκαν «θεατρικές μάσκες» με τον παραδοσιακό τρόπο και ζωγραφίστηκαν από τα παιδιά με τη βοήθεια των μεγάλων. Και στα δυο εργαστήρια πήραν μέρος πάνω από 60 άτομα, μικροί και μεγάλοι. Η εμπειρία ήταν μοναδική για αυτό και επαναλήφθηκαν τα ίδια πολλές φορές στα πλαίσια του θεατρικού παιχνιδιού.

Το 2004 και το 2005, μετά από ένα ταξίδι στην Πράγα, την πόλη της κούκλας, και επ’ ευκαιρία των παραστάσεων που ανέβηκαν αυτά τα χρόνια, «Η χώρα των πουλιών» και «Ο έρωτας του κύκνου», επιχειρήσαμε με την ομάδα του κουκλοθέατρου να φτιάξουμε κούκλες μαρότες οι οποίες εντυπωσίασαν το κοινό.

Στη συνέχεια, δοκιμάζοντας πειραματισμούς με  διάφορα υλικά και τεχνικές, αποφασίσαμε να κάνουμε το πρώτο μεγάλο και ανοιχτό εργαστήρι κατασκευής και εμψύχωσης θεατρικής γαντόκουκλας σε κοινό για ενήλικες το 2008, εκπληρώνοντας την επιθυμία πολλών φίλων κυρίως εκπαιδευτικών που έδειξαν ενδιαφέρον.

Το πρώτο πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα του συλλόγου 31 Μάη -1 Ιουνίου 2008 και είχε διάρκεια 21 ώρες. Το πρόγραμμα περιελάμβανε: 7 τρίωρα μαθήματα, μία κουκλοθεατρική παράσταση και μία έκθεση θεατρικής κούκλας. Αναλυτικά  διδάχθηκε:

• 1^ο  & 2^ο μάθημα:Κατασκευή και  Γλυπτική κεφαλιού κούκλας (3+3 ώρες)
• 3^ο & 4^ο μάθημα: Φινίρισμα, Ζωγραφική και Διακόσμηση κεφαλιού κούκλας (3+3 ώρες)
• 5^ο & 6^ο μάθημα: Ραπτική  του θεατρικού κουστουμιού της κούκλας (3+3 ώρες)
• 7^ο μάθημα: Τεχνικές Χειρισμού και Παιξίματος της κούκλας (3 ώρες)

Στα πρώτα 6 μαθήματα δίδαξε η Λέττα Πετρουλάκη. Στο 7^ο μάθημα την εμψύχωση δίδαξε ο επαγγελματίας κουκλοπαίκτης Τάκης Σαρρής από την Αθήνα, ο οποίος παρουσίασε και 2 παραστάσεις κουκλοθέατρου, μία για παιδιά και μία για ενήλικες. Πήραν μέρος 25 ενήλικες.

Το ίδιο εργαστήριο με θέμα «κατασκευή και εμψύχωση θεατρικής γαντόκουκλας» επαναλήφθηκε και το 2009 και το 2010 με μεγαλύτερη διάρκεια για εκπαιδευτικούς αλλά και για όσους θέλουν να διευρύνουν τις καλλιτεχνικές τους αναζητήσεις. 

Το πρόγραμμα των σεμιναρίων αποτελείτο από 10 μαθήματα:

1. Εισαγωγή «στο κουκλοθέατρο και το ρόλο του στην εκπαίδευση» (1 ώρα) 
2. Παρουσίαση συλλογής από κούκλες. Επιλογή χαρακτήρα κούκλας (1 ώρα)
3. Κατασκευή και γλυπτική κεφαλιού κούκλας (5 ώρες)
4. Φινίρισμα, ζωγραφική και διακόσμηση κεφαλιού κούκλας (6 ώρες)
5. Κατασκευή σώματος κούκλας (6 ώρες)
6. Ραπτική με πατρόν του θεατρικού κουστουμιού της κούκλας (5ώρες)
7. Τεχνικές χειρισμού και εμψύχωσης κούκλας (2 ώρες)
8. Δραματοποίηση παραμυθιών για κουκλοθέατρο (2 ώρες)
9. Παρουσίαση από τους εκπαιδευόμενους  της δουλειάς τους (2 ώρες)

Την κατασκευή εξ ολοκλήρου δίδαξε η Λέττα Πετρουλάκη και την εμψύχωση επιμελήθηκε η ηθοποιός και σκηνοθέτης Χριστίνα Δίμιζα. Πήραν μέρος 15 ενήλικες την κάθε χρονιά.

Το 2012 επ’ ευκαιρία των παραστάσεων «Η Μηλιά» του Εμ. Ροϊδη και «Η Κοκκινοσκουφίτσα» επιχειρήσαμε να δημιουργήσουμε τις πρώτες γιγαντόκουκλες που ήταν ένα πείραμα εντυπωσιακό και πρωτότυπο για όλους.

Από το 2013 έως το 2016 αρχίζουμε να δημιουργούμε τους ήρωες των παραστάσεων με κούκλες επιτραπέζιες με άκρα, διαπιστώνοντας ότι η εμψύχωσή τους έχει μεγαλύτερη επιτυχία, γιατί μπορεί να κινηθεί υπέροχα και να εντυπωσιάσει τους μικρούς μας φίλους.

Κλασσικές ιστορίες και παραμύθια όπως «Οι περιπέτειες του Οδυσσέα»,  «Ο Δον Κιχώτης» και «Ο Πινόκιο» ζωντανεύουν με αυτό το είδος  θεατρικής κούκλας.

Το 2015 παράλληλα με κατασκευή των ηρώων μας διοργανώνουμε 2 ανοιχτά εργαστήρια επιτραπέζιας κούκλας με άκρα για το κοινό. Τα εργαστήρια αυτά διαρκούν ένα μήνα και είναι από τα πιο δύσκολα και περίπλοκα. Χρησιμοποιούμε ξυλοπολτό ή χαρτοπολτό για τη γλυπτική του κεφαλιού, ξύλο για το σώμα και τα άκρα και ύφασμα για το κοστούμι. Την κατασκευή δίδαξε η Λέττα Πετρουλάκη και πήραν μέρος πάνω από 25 ενήλικες.

---

2017 – σήμερα

Το 2017 αποφασίζουμε να ανεβάσουμε σε συνδυασμό με ηθοποιούς το λαϊκό παραμύθι «Η Πούλια και ο Αυγερινός» και οι κούκλες θα γίνουν γιγαντόκουκλες μεγαλύτερες από ανθρώπινο μέγεθος. Κούκλες που καλύπτουν τους κουκλοπαίκτες ολοκληρωτικά και τους καθιστούν αόρατους. Συμπίπτουν με το 1^ο Πανελλήνιο Φεστιβάλ Κουκλοθέατρου Καλαμάτας και εντυπωσιάζουν πολλούς ενδιαφερόμενους. Διοργανώνουμε 2 εργαστήρια κατασκευής γιγαντόκουκλας στην Καλαμάτα, ένα σεμινάριο γιγαντόκουκλας στη Σπάρτη, στο Θεματικό Μουσείο Λαδιού και Ελιάς και ένα άλλο στους Γαργαλιάνους. Διδάσκει την τεχνική papier mâché για την κατασκευή του κεφαλιού, η Λέττα Πετρουλάκη.

Στη συνέχεια προσπαθούμε οι κούκλες μας να έχουν ποικιλία στην κατασκευή τους ανάλογα με τον ρόλο τους. Το 2019 διοργανώνουμε ένα εργαστήρι κούκλας mappet με εκπαιδεύτρια την κουκλοπαίκτρια Ηρώ Θεοδώρου, στις 15,16 και 17 Μαρτίου. Πήραν μέρος 12 εκπαιδευόμενοι ενήλικες.

Όλα τα υπόλοιπα εργαστήρια θεατρικής κούκλας έγιναν στα πλαίσια των Φεστιβάλ και αναφέρονται στο πρόγραμμά τους.

Εκτός όμως από τα εργαστήρια ή σεμινάρια θεατρικής κούκλας, η εικαστική ομάδα του συλλόγου και οι υπεύθυνοι θεατρικού παιχνιδιού διοργάνωναν όλα αυτά τα χρόνια για τους φίλους του συλλόγου εργαστήρια και σεμινάρια με ποικίλα θέματα θεατρικής αγωγής και διάφορες εικαστικές τεχνικές χειροτεχνίας. Αναλυτικά: 

Η Πειραματική Σκηνή Καλαμάτας διοργάνωσε πολλές  χρονιές κυρίως την Άνοιξη «σεμινάριο θεατρικής αγωγής-θεατρικού παιχνιδιού-μουσικοκινητικής» για ενήλικες. Τα μαθήματα ήταν βιωματικά, αντίστοιχης φιλοσοφίας με τα εργαστήρια της Πειραματικής Σκηνής για μικρούς μαθητές. Δίδασκαν ο εμψυχωτής θεατρικού παιχνιδιού Σέργιος Σοφικίτης και η μουσικός Κατερίνα Πετρουλάκη. 

Το πρόγραμμα μαθημάτων αποτελούνταν, μεταξύ άλλων, από τις εξής ενότητες:

• Κύκλος προσαρμογής και καλλιέργειας της δυναμικής της ομάδας και του ατόμου μέσα από δράσεις, ασκήσεις αυτοσχεδιασμού και δραματικής έκφρασης.  
• Παιχνίδια ρόλων, αξιοποίηση μιας ιστορίας, δυνατότητες αφηγηματικών τρόπων για να παρουσιαστεί ένα παραμύθι.
• Κύκλος κινητικής έκφρασης-αγωγής του ρυθμού του λόγου και μουσικοκινητική αγωγή, εκμάθηση της μεθόδου των μουσικών ράβδων (boomwackers). 
• Τρόποι για να χρησιμοποιηθεί το θεατρικό παιχνίδι στη σχολική καθημερινότητα των παιδιών, είτε πρόκειται για νήπια, είτε φοιτούν σε κάθε τάξη του Δημοτικού σχολείου.  

Στο τέλος των μαθημάτων οι συμμετέχοντες θα δουλέψουν σε ομάδες, ώστε να οργανώσουν και να παρουσιάσουν τη δική τους πρόταση θεατρικού αυτοσχεδιασμού. Ο κύκλος αυτών των μαθημάτων ολοκληρωνόταν σε 4 συναντήσεις κάθε Κυριακή, Μάρτιο-Απρίλιο διάρκειας τριών ωρών 11.00- 2.00 το μεσημέρι.

Ένα άλλο είδος εργαστηρίου  χειροτεχνίας για ενήλικες ήταν η «Κατασκευή πάνινης κούκλας ή πάνινων παιχνιδιών» διάρκειας 3 ή 4 τρίωρων συναντήσεων. Το πλάνο των συναντήσεων αποτελείτο από τα παρακάτω μαθήματα:

• Κατασκευή πατρόν σώματος και κουστουμιού.
• Ράψιμο στην ραπτομηχανή, γέμισμα και συναρμολόγηση σώματος.
• Κατασκευή μαλλιών και κουστουμιού και αξεσουάρ.
• Ζωγραφική προσώπου και τρόποι ζωγραφικής σε ύφασμα.

Προσφέρονται πατρόν σε διάφορα μεγέθη και στυλ κούκλας διακοσμητικής και διδασκόταν όλη η διαδικασία της κατασκευής, τα υλικά, το κουστούμι με πατρόν, τα μαλλιά, τα αξεσουάρ, η ζωγραφική του προσώπου. Πραγματοποιήθηκαν πάνω από 10  παρόμοια εργαστήρια σε ενήλικες και κατασκευάστηκαν πάνω 100 κούκλες, όλων των μεγεθών. Δίδασκε αφιλοκερδώς η Λέττα Πετρουλάκη.

Στο ίδιο μήκος πραγματοποιήθηκαν μέχρι το 2019 πάνω από 4 εργαστήρια πάνινων παιχνιδιών και διακοσμητικών ειδών. Έλαβαν χώρα κυρίως το φθινόπωρο και τα έργα πλαισίωσαν εκθέσεις χειροτεχνίας που διοργάνωσε ο σύλλογος πριν από τα Χριστούγεννα. Τα έργα που εκτίθονταν πωλούνταν για τη στήριξη του συλλόγου. Δίδαξε η Λέττα Πετρουλάκη.

Ενδιαφέροντα εργαστήρια για ενήλικες ήταν και η διδασκαλία εικαστικών τεχνικών όπως τεχνική patchwork, τεχνική κολάζ σε ύφασμα και χαρτί, τεχνική ντεκουπάζ και τεχνική papier mâché.

Έγιναν:

• Πολλά εργαστήρια με την «τεχνική ντεκουπάζ», από τη Λ. Πετρουλάκη κυρίως σε μέλη και φίλες του συμβουλίου, τα έργα των οποίων πλαισίωσαν τις εκθέσεις χειροτεχνίας του συλλόγου.

Από το 2017 και την έναρξη των φεστιβάλ Κουκλοθέατρου έγιναν πολλά σεμινάρια και εργαστήρια στα πλαίσια των Φεστιβάλ που αναφέρονται αναλυτικά στο πρόγραμμά τους. 

Διαδικτυακά

Από την έναρξη της πανδημίας σταμάτησαν να γίνονται ανοιχτά σεμινάρια και εργαστήρια και πραγματοποιήθηκαν μόνο διαδικτυακά κάποια. 

Τον Δεκέμβριο 2020 πραγματοποιήθηκε ένα μικρό εργαστήρι από 3 μέλη του Δ.Σ. όπου κατασκευάστηκαν 30 ξωτικά κούκλες. Δωρίστηκαν στα παιδιά των θεατροπαιχνιδιών που σταμάτησαν τα μαθήματα λόγω πανδημίας.

Στις αρχές της πανδημίας κατασκευάστηκαν 2000 προστατευτικές υφασμάτινες μάσκες από συνεργείο 30 εθελοντριών γυναικών. Προσφέρθηκαν στο προσωπικό του Νοσοκομείου Καλαμάτας και στο Κέντρο Υγείας.

Το 2020 έγιναν 2 διαδικτυακά εργαστήρια μαρότας με ανακυκλώσιμα υλικά. Το θέμα είχε μορφές από τους «ήρωες του 1821».

• Το πρώτο «διαδικτυακό εργαστήρι μαρότας με ανακυκλώσιμα υλικά» έγινε σε συνεργασία με το Θεματικό Μουσείο Υδροκίνησης Δημητσάνας του Πολιτιστικού Ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς. Είχε διάρκεια 5 ώρες που έγιναν σε δύο διαδικτυακές συναντήσεις. Πήραν μέρος μαθητές του σχολείου Δημητσάνας με τους γονείς τους. Δίδαξε η Λέττα Πετρουλάκη. Χρησιμοποιήθηκαν χαρτί, χαρτοταινία, ξύλινη βέργα, ύφασμα, μαλλί πλεξίματος, μπογιές.
• Το δεύτερο «διαδικτυακό εργαστήρι μαρότας με ανακυκλώσιμα υλικά» ήταν ανοιχτό στο κοινό, για ενήλικες. Είχε τίτλο «Μορφές του ’21» και έγινε στα πλαίσια των εορτασμών για τα διακόσια χρόνια από την επανάσταση. Πήραν μέρος γύρω στους 25 ενήλικες από όλη την Ελλάδα. Είχε διάρκεια 5 ώρες  που έγιναν σε δύο διαδικτυακές συναντήσεις σε συνεργασία με το ΚΕ.ΠΕ.ΨΟ. Δίδαξε η Λέττα Πετρουλάκη. Χρησιμοποιήθηκαν χαρτί, χαρτοταινία, ξύλινη βέργα, ύφασμα, μαλλί πλεξίματος, μπογιές.